Desteklerinin Daha Etkili Olması İçin Tasarım Konsepti Nasıl Olmalı? (2)

Desteklerinin Daha Etkili Olması İçin Tasarım Konsepti Nasıl Olmalı? (2)

Ekonomist Hasan Erdem Yazdı....

Önceki yazımızda işletmelere yönelik devlet destekleri üzerinde durmuş söz konusu desteklerin hedeflerine ulaşabilmesi ve yararlanma düzeylerinin artırılması için tasarım konseptinin nasıl olması gerektiğini değerlendirmiştik.

Bu yazımızda da bu konu üzerindeki diğer bazı tespit ve önerilerimizi paylaşmaya devam edeceğiz. Yazımızın birinci bölümündeki önerilerimize şunları ekleyebiliriz.

Destekler determinist bir yaklaşımla hazırlanmamalı

Destekler tasarlanırken nelere destek sağlanacağı hususunun detaylı şekilde belirlenmesi yararlanıclar için kullanımı zorlaştırmaktadır. Daha başlangıçta destekleme araçlarının spesifik olarak belirlenmesi nedeniyle aslında işletmenin amacını gerçekleştirmesi için gerekli şeylere destek talep edilemezken gerekli olmayan destek içerikleri bulunabilmektedir. Bu durum işletmenin amacını veya projesini gerçekleştirememesine neden olabilmektedir.

Adeta ''bizde bu var almak istersen'' ya da ''kalıbımız bu içine sığabiliyorsan'' anlayışı doğru bir yaklaşım değildir. Buradan hareketle destek kapsamında nelere destek sağlanacağından ziyade amacı gerçekleştirmek için gerekleri yararlanıcının tasarlamasına imkan sunan modeller daha doğru olacaktır.

Desteklerin teşvik edici özelliği ön planda olmalıdır

Destekler bireysel olarak işletme düzeyinde planlanması mümkün olmayan rekabet avantajı sağlayıcı alanlara işletmelerin yönlendirilmesi ve/veya işletmelerce finansman sorunları nedeniyle yürütülmesinde tereddüt yaşanan faaliyetlerin daha rahat bir şekilde yapılması amacıyla sağlanmalıdır.

Ancak burada özellikle üzerinde durulması gereken husus sağlanan desteklerin teşvik edici özelliğini yitirmeyecek oran ve miktarlarda olması ve tekrarlayıcı nitelikte olmamasıdır. Örneğin bir destek ile işletmelerin danışmanlık ya da eğitim alma kabiliyeti kazanması hedeflenmiş ve işletmeye bu amaçla birkaç kez destek sağlanmışsa, aynı konuda bu işletmeye destek sağlanmaya devam edilmesi doğru olmayacaktır. Böyle bir durumda aynı konuda destek sağlanmaya devam edilmesi teşvikten ziyade işlemeye finansman sağlanması anlamına gelecek, uzun vadede işletmede alışkanlık yapacaktır.

Değerlendirme mekanizması basit ve işletme künyesinden bağımsız olmalı

Desteklerde değerlendirme aşaması en önemli aşamalardan birisi olup özellikle vurgulanan yalınlık anlayışına uygun kurgulanmalıdır. Halen uygulamada olan bazı desteklerdeki aşamaların oldukça karmaşık ve uzun olduğunu gözlemliyoruz.

Bu noktada bize göre en doğru yaklaşım oldukça geniş bir değerlendirici havuzundan seçim yapılmak üzere nesnel kriterlere dayalı ve işletme künyesinden bağımsız bir şekilde değerlendirme yapılmasıdır. Aşamaları kısaltılmış bu yaklaşım, tasarımdaki yalınlıkla birleştirildiğinde sağlıklı değerlendirme yapılmasını temin etmek açısından değerlidir.

Destekleme kararını verecek değerlendiricilerin kurum personeli yerine bağımsız değerlendirici konumundaki hakemler tarafından yapılması ve diğer hususlara kurumca ayrıca karar verilmesi uygun olacaktır. İçinden geçtğimiz sürece uygun uygun şekilde izleme ve değerlendirme süreçlerinin dijitalleştirilmesi konusunda oldukça önemli ve yerinde adımlar atılmıştır. Bu uygulamalar geliştirilerek devam ettirilmelidir.

Destekler konusunda merkezi bir koordinasyon yapılabilir

Çok çeşitli kurumlarımızca değişik amaçlara yönelik ve aynı ya da benzer hedef kitlelere destekler sağlanmaktadır. Başta şunu ifade edelim ki destekleme konusunda farklı kurumların aynı hedef kitleye yönelik farklı disiplinlerde destek sağlamasının mümkün olduğunu düşünüyoruz. Çünkü bu kurumlar her biri farklı alanlarda uzmanlaşmış kurumlardır.

Ancak aynı konuda aynı hedef kitleye yönelik benzer modellerle destek sunulmaması, sunulacak destek modelleri ve bütçeleri ile koordinasyon gerektiren ve detayına burada girmeye gerek görmediğim benzer bazı konularda koordinasyon temin edilmelidir. Geçmişte bu konuda bazı adımlar atılmış olmakla birlikte istenilen manada bir sonuca ulaşılamamıştır.

Destek sağlayan kurumlar veri paylaşımı yapmalıdır

Yararlanıcı işletmelerin proje geliştirme ve uygulama kapasiteleri değerlendirme süreçleri açısından referans değerlerden birisidir. Aynı işletme değişik destek sağlayıcı kurumların desteklerinden yararlanmaktadır.

Bu anlamda yararlanılan destekler ve içerikleri ile tamamlanan projelere ilişkin bilgiler değerlendirme ve karar verme sürecine katkı sağlaması açısından web servisler aracılığı ile diğer kurumlarla paylaşılmalıdır. Bunun bir ileri aşaması da bir kurum tarafından alınan ve güncelliği devam eden bilgi ve belgelerin diğer kurumlarca talep edilmemesidir.

Ölçme, değerlendirme ve izleme sistemi üzerine tasarım yapılmalı

Sürekli devam eden destekler yerine amacı, hedefi ve başarı kriterleri başlangıçta belirlenmiş, belirli aralıklarla yapılan izlemelerle başarı durumu ölçülen ve buna göre devamına ya da durdurulmasına karar verilen destekler tasarlanmalıdır. Hedefleri ve başarı kriterleri belirlenmemiş bir desteğin başarısını ya da başarısızlığını belirlemek mümkün olamamaktadır. O halde ölçme ve değerlendirme son derece önemlidir. Fakat maalesef bugüne kadar bu uygulama çoğunlukla yapıl(a)mamıştır.

Destek etki analizine yönelik mevzuat hazırlanmalı

Desteklerin başarı ve etkisini ölçme konusu bu kadar önemli olmasına rağmen bu konuda bugüne kadar istenilen gelişme gösterilememiştir. Bunun birçok sebebi olmakla birlikte en önemlisi oldukça sık gündeme getirilmesine rağmen bu manada bir standardın ortaya konulamamasıdır.

Bu nedenle bazı kurumlar bu konuda kendince bir takım uygulamalar yaparken bazıları ise yapmamıştır. Şu halde yapılması gereken şey bu konuya ilişkin bir mevzuat belirlenmesi ve her kurumun bu çerçevede uygulama yapmasıdır. Bu konuda mükemmeli aramak yerine en azından standardın belirlenmesi ve akabinde geliştirme yapılması tercih edilebilir.

Sonuç olarak; amacı, hedefi, başarı kriterleri ve beklenen etkisi başlangıçta belirlenen, yaygın uygulaması öncesinde pilot uygulaması yapılmış, izleme aralıkları belirlenmiş, izleme ve katkı sağlama durumuna göre devamına karar verilen, dinamik, yalın ve hedef kitlesince kolayca anlaşılan destekleme modelleri kurgulanmalıdır. Bu anlayışla kurgulanan desteklerin kullanım ve erişim düzeyi yüksek olacağı gibi başarı şansı da daha yüksek olacaktır.

 
 
Bu makale 12 kez okundu