Devlet Desteklerinin Daha Etkili Olması İçin Tasarım Konsepti Nasıl Olmalı? (1)

Devlet Desteklerinin Daha Etkili Olması İçin Tasarım Konsepti Nasıl Olmalı? (1)

Salgın sürecinin ekonomik ve sosyal etkileri konusundaki öngörü ve tespitlerimizi aşama aşama bu platformdan paylaştık. Gelişmeler çerçevesinde esnafların, şirketlerin ve özellikle KOBİ ölçeğindeki şirketlerin bu süreci başarıyla atlatarak faaliyetlerini devam ettirmesinin son derece kritik olduğunu ifade ettik.

Bu yazımızda söz konusu ekonomik etkilere yönelik alınabilecek en önemli tedbirlerden bir tanesi olan işletmelere yönelik devlet destekleri üzerinde durmak istiyoruz.

Para ve maliye politikaları dışında en önemli ve etkili tedbir araçlarından birisi devlet destekleridir. Yerinde ve zamanında kullanıldığında gerçekten bireysel işletmelerin ve piyasanın düzenlenmesi ve yönlendirilmesinde oldukça etkilidir.

Tabii ki her alanda olduğu gibi bu aracında etkili olabilmesinin bazı şartları bulunmaktadır.

Şunu rahatlıkla ifade edebiliriz ki devlet destekleri geliştirme ve uygulama noktasında yeterince tecrübeli kurumlarımız bulunmakta ve önemli destekler sağlanmaktadır. Destekleyici kurumlar, destekleme araçları ve uygulama pratiği açısından bakıldığında ülkemizde uygulanan çok çeşitli destekler ve tecrübeli uygulayıcı kurumlarımızın bulunması önemli bir avantajdır.

Ancak başarılı uygulamalarla birlikte geliştirilebilecek alanlarda bulunmaktadır. Bu konuya ilişkin bazı tespit ve önerilerimizin birinci bölümünü şu şekilde özetleyebiliriz.

Devlet desteklerinin kapsamı

Bu yazıda ele aldığımız devlet desteklerinden kastımız; işletmelerin geliştirilmesine ve böylece rekabet avantajı kazanmalarına yönelik olarak geri ödenmek üzere veya hibe niteliğinde sağlanan desteklerdir.

Örneğin, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, KOSGEB, TÜBİTAK, Kalkınma Ajansları ve TKDK gibi kurumlar tarafından bu kapsamda değişik destekler sağlanmaktadır.

Bu destekler genellikle girişimcilik, arge, yatırım ve finansman alanlarına odaklanmakta, eğitim, danışmanlık, istihdam, makine temini ve benzeri konularda yapılan harcamalara belirlenmiş oranlarda destek verilmektedir. Genellikle eş finansman yöntemiyle uygulanan bu desteklerde; giderin bir kısmı ilgili işletme tarafından ödenmek şartıyla kalan kısmı uygulayıcı kurumca destek olarak ödenmektedir.

Destekler dinamik bir yapıda tasarlanmalı

Her durumda geçerli ve uygulanmaya devam eden destek programları olmamalıdır. Bir defa tasarlanıp uyulamaya alınan ve yıllar boyunca devam eden destekler yerine amacı ve etkileri başlangıçta belirlenmiş destekler tercih edilmelidir.

Sektörel ve konjonktürel gelişmeler ilgili kurumlarca izlenmeli ve dinamik bir geliştirme süreci çerçevesinde destekler tasarlanmalıdır. Bu işler yapılırken makro strateji dokümanlarında belirlenen hedef ve öngörülen faaliyetler azami ölçüde dikkate alınmalıdır.

Güncelliğini kaybetmiş destekler kaldırılarak stratejik alanlara yönelik ve yeni desteklerin ihtiyaç duyulduğunda hazırlanarak devreye alınabileceği bir tasarım altyapısı kurulmalıdır. İçinden geçtiğimiz pandemi süreci bu yaklaşımın önemini göstermiştir.

Destek tasarım süreçlerinde ilgili kurum görüşleri alınmalı

Desteklerin hangi sorunları çözmeye yönelik, hangi destekleme araçlarıyla, hangi bölgede, kimlere yönelik, hangi tür ve oranlarda uygulanacağı tasarım sürecinin temel sorularıdır.

Bu soruların destek sağlayan kurumlarda bir karşılığı olmakla birlikte ihtiyaçların yerinde belirlenebilmesi açısından hem uygulayıcı hem yararlanıcı ve hem de ilgili sivil toplum kuruluşlarının katkısının alınması doğru modeller oluşturulması için katkı sağlayacaktır.

Pilot uygulama yapılmalı

Kurumlar tarafından destekler belirli öngörüler çerçevesinde tasarlanmakla birlikte zaman zaman uygulamada beklenmeyen durumlarla karşılaşılmaktadır. Uygulama sürecinde öngörülemeyen bu tür sorunlu durumların engellenmesini teminen pilot uygulama yapılıp eksiklikler giderilerek uygulamaya geçirilmesi önleyici bir tedbir olarak tercih edilmelidir.

Destekler yalın ve anlaşılır olmalı

Ne kadar iyi destekler tasarlarsanız tasarlayın hedef kitlesi tarafından kabul görmüyor ve anlaşılmıyorsa başarılı bir sonuç elde etmek güçleşmektedir. Bu durumda aracılar ortaya çıkmakta bu durum yararlanıcı ile kurum arasındaki doğrudan iletişimi zayıflatmaktadır.

Uygulamaya alınan destekler kolayca anlaşılmalı, yararlanma süreçlerinin çok aşamalı, yararlanıcıları bıktıracak şekilde ve karmaşık olmasından kaçınılmalıdır. Desteklerin mevzuatları da belirtilen mantığa uygun şekilde kolayca anlaşılabilir ve yalın olmalıdır.

Bölgesel faktörler dikkate alınmalı

Destek programlarının tasarım ve uygulanmasında bölgesel faktörler dikkate alınmalıdır. Neticede destekleme kapsamındaki işletme ihtiyaçlarının ve uygulama kapasitelerinin bölgesel olarak farklılıklar veya ortak hususlar içerebileceği açıktır. Bu nedenlerle bölgesel destek uygulamaları yapılabileceği gibi destek oranlarında da farklı uygulamalar yapılabilir. Ayrıca bu bağlamda hazırlanmış bölge planları da tasarım sürecinde değerlendirilebilir.

Destek miktarları iyi belirlenmeli

Desteklerle ilgili amaç, hedef kitle ve başarı kriterleri belirlendikten sonra en kritik konu desteğin miktarıdır. Sağlanacak destek miktarı modelin başarısı için belirleyici bir unsurdur.

Bu konuda dikkat edilecek husus ne gerçekleştirilecek proje ve faaliyetler için teşvik edici olması anlamında yetersiz ne de amaçtan bağımsız olarak rakamların cazibesi nedeniyle sırf destekten yararlanmak için proje uydurmaya sevk edecek miktarlar belirlenmemesidir.

Model tasarımlar kurgulanabilir

Her destek için ayrı içerikler, değişik destek unsurları, miktar ve oranlar ile destek bazında farklılaşan kural ve mekanizmalar hem kurumu ve uygulayıcıları hem de yararlanıcıları ciddi manada yoruyor.

Neticede yararlanıcı işlemelerin asli işi bu konularda uzmanlaşmak olmadığına göre model destekleme tasarımları yapıp bunlar üzerinden tüm destekleri sağlamak önemlidir. Böyle bir yaklaşım hem yararlanıcı sayısını hem de etkiyi artıracaktır.

Bunlara ek diğer bazı tespitlerimizi de ikinci yazımızda ifade edeceğiz...

 
 
Bu makale 14 kez okundu